Translate this page

EnglishFrançaisDeutschΕλληνικάItalianoPortuguêsРусскийEspañol

Χάνεται στα βάθη του χρόνου η ιστορία της γνωριμίας των ανθρώπων με το σφουγγάρι και την τέχνη της σπογγαλιείας. Από την εποχή του Ομήρου, στην Ιλιάδα και στην Οδύσσεια βρίσκουμε τις πρώτες αναφορές και πολύ αργότερα όπως μας αναφέρουν Ρωμαίοι και Βυζαντινοί συγγραφείς το σφουγγάρι το χρησιμοποιούσαν στη γραφή, στη ζωγραφική, στην ιατρική και φαρμακευτική. Από τους πρώτες αιώνες του χριστιανισμού, μας έρχεται στην μνήμη η τραγική σκηνή της Σταύρωσης, όταν ο Ρωμαίος στρατιώτης βρέχει με σφουγγάρι βουτηγμένο σε ξύδι και χολή τα χείλη του Χριστού.

Η ιστορία της παραγωγής και της αλίευσης του ξεκινάει από την λεκάνη της Ανατολικής Μεσογείου και όταν πλέον η ζήτηση του αυξήθηκε κατακόρυφα αναζητήθηκε και σε άλλες θάλασσες του πλανήτη. Αλιεύτηκε στην Καραϊβική στις ακτές της Φλώριδας και της Κούβας, όμως η ποιότητα των αλιευμάτων ήταν πολύ κατώτερη από αυτή της μεσογείου. Στις ακτές της Μαδαγασκάρης στον κόλπο της Βεγγάζης και στις Φιλιππίνες έγινε επίσης σπογγαλιεία όμως με ποιότητα κατώτερη και από αυτή της Αμερικής. Τα καλύτερα ποιοτικά σφουγγάρια βρίσκονταν στην Ανατολική Μεσόγειο.

Επάγγελμα σκληρό και επικίνδυνο, έγινε μεγάλο προνόμιο για τα άγονα και φτωχά νησιά του Αιγαίου. Στα τέλη του 18ου αιώνα στα Δωδεκάνησα, Κάλυμνο, Σύμη, Χάλκη και Καστελόριζοδημιουργήθηκαν τα πρώτα σπουδαία σπογγαλιευτικά κέντρα. Αργότερα Καλύμνιοι, Συμιακοί, Υδραίοι σφουγγαράδεςανακάλυψαν και επέκτειναν την αλιεία τους και στις ακτές της Β. Αφρικής, έτσι οι τόποι ψαρέματος πλέον απλώνονται σε όλη τη μεσόγειο από την Αδριατική έως και την Κύπρο.

Οι πρώτοι έμποροι σφουγγαράδες αγόραζαν την πραμάτεια τους καιτην πωλούσαν γυρνώντας στους δρόμους της Σμύρνης, της Κωνσταντινούπολης, της Οδησσού φτάνοντας έως και την Αγία Πετρούπολη. Καλύμνιοι σπογγέμποροι ο Θεόφιλος Κουτρούλης και ο Μιχαήλ Τουλουμάρης διέδωσαν την χρήση του σφουγγαριού στις αγορές της Βορείου Ιταλίας και της Αυστροουγγαρίας. Μεγάλοι εμπορικοί οίκοι εμφανίζονται στην Ύδρα στην Κάλυμνο τη Σύμη με διακίνηση σφουγγαριού στις χώρες Ευρώπης και Αμερικής.

Στη δεκαετία του 1860 λόγω της μεγάλης ζήτησης του σφουγγαριούδοκιμάστηκε η αλίευση με σκάφανδρο και πολύ αργότερα εμφανίστηκαν και άλλες καταδυτικές μηχανές, όπως το Φερνέζ και μετέπειτα η αυτόνομη κατάδυση με μποτίλιες. Μεγάλη όμως ήταν και η αύξηση των θυμάτων από την αλιεία με καταδυτικά εργαλεία. Η νόσος των δυτών, όπως και οι θάνατοι από ασφυξία ή ολική παράλυση θέριζαν τους σφουγγαράδες της εποχής, λόγω της άγνοιας των κανόνων κατάδυσης και της παρατεταμένης διαμονής τους στο βυθό.

Η μεγάλη χρήση καταδυτικών συσκευών οδήγησαν στη υπεραλίευσηκαι κατά συνέπεια στην αποψίλωση των βυθών από τα σφουγγάρια. Σιγά σιγά τα πεδία αλίευσης μειώθηκαν σημαντικά στην Μεσόγειο με αποτέλεσμα και την μείωση των ασχολούμενων πληθυσμών των νησιωτικών περιοχών με την σπογγαλιεία.

Μετά τον Β΄ παγκόσμιο πόλεμο και τις καταστροφές του μόνο η Κάλυμνος θα ανασυγκροτηθεί και θα παραμείνει η μοναδική σπογγαλιευτική δύναμη στην Ελλάδα με εξαγωγές σε Ευρώπη και Αμερική και τεράστιο συναλλαγματικό όφελος για την πατρίδα μας. Μετά το 1970 αρχίζει η παρακμή της σπογγαλιείας και στην Κάλυμνο,το τεχνητό σφουγγάρι αναβαθμίζεται και αντικαθιστά το φυσικό σε όλες τις χρήσεις και ολοκληρώνοντας την καταστροφή το 1986 μια τρομερή ασθένεια των σφουγγαριών κατέστρεψε ολοσχερώς όλα τα αλιευτικά πεδία της Μεσογείου.

Ωστόσο τα τελευταία χρόνια βλέπουμε μια ανάκαμψη στον τομέα της σπογγαλιείας γεγονός που προδίδει ευοίωνες προοπτικές για το μέλλον.


Μέθοδοι κατάδυσης

Από ιστορικές πηγές του 1800 πληροφορούμαστε για τα «ταξίδια ζωής ή θανάτου» των τολμηρών σφουγγαράδων, που αρχές της άνοιξης, με λίγες προμήθειες και μόνο εφόδιο την αντοχή της αναπνοής τους, ξεκινούσαν για να ψαρέψουν σφουγγάρια. Ήταν οι θρυλικοί γυμνοί δύτες, που βουτούσαν σε βάθος μέχρι και 30 μέτρων ζωσμένοι με μια βαριά σκανδαλόπετρα – ένα κομμάτι μαρμάρου που τους βοηθούσε να καταδυθούν γρήγορα και βαθιά. Το φθινόπωρο, όταν η κρύα θάλασσα δεν επέτρεπε την κατάδυση, επέστρεφαν στο νησί που τους περίμενε με δάκρια συγκίνησης και χαράς.

Κατά τη δεκαετία του 1860 εφαρμόστηκε μια νέα – επαναστατική για τα χρόνια εκείνα – μέθοδος κατάδυσης, το σκάφανδρο ή φόρεμα. Με το σύστημα αυτό, ο δύτης έφερε πλήρη ενδυμασία (στολή, περικεφαλαία σκάφανδρου, χάλκινο θώρακα, παπούτσια, βαρίδια στο στήθος), που του επέτρεπε την παραμονή στο βυθό για πολύ περισσότερη ώρα. Κατά τη διάρκεια της κατάδυσης, μια χειροκίνητη αεραντλία με έμβολα έστελνε μέσω ενός σωλήνα, που ονομαζόταν μαρκούτσι, φυσικό αέρα στην περικεφαλαία του δύτη. Όσο αποτελεσματική ήταν η μέθοδος αυτή, άλλο τόσο αποδείχτηκε και επικίνδυνη καταγράφοντας χιλιάδες θανάτους και παραλύσεις (νόσος των δυτών), λόγω της άγνοιας των κανόνων κατάδυσης – κυρίως στο στάδιο της ανάδυσης – από τους δύτες.

Στα 1920 υιοθετήθηκε ένας νέος αναπνευστικός μηχανισμός, η μέθοδος Φερνέζ, χάρη στην οποία ελαττώθηκαν τα ατυχήματα. Τα πλεονεκτήματα του μηχανισμού ήταν: η χρήση μικρού αερόσακου φορεμένου στην πλάτη του δύτη που του εξασφάλιζε ομαλή ροή αέρα, η κατάργηση της βαριάς στολής και ο ελαφρύς σωλήνας τροφοδοσίας αέρα.

Τη δεκαετία του 1970 όλες οι παλαιότερες μέθοδοι κατάδυσης αντικαταστάθηκαν από το σύγχρονο σύστημα του ναργιλέ, όπου ο δύτης φορά στολή βατραχανθρώπου και ένας αεροσυμπιεστής του παρέχει αέρα από το σκάφος. Παράλληλα, οι δύτες εκπαιδεύονται στην Κρατική Σχολή Δυτών της Καλύμνου – μοναδική στο είδος της στην Ελλάδα – που τους παρέχει κρατικό επαγγελματικό δίπλωμα δύτη.

Η προετοιμασία για το μεγάλο ταξίδι, διάρκειας 6-7 μηνών, ήταν για τους σφουγγαράδες μια μικρή ιεροτελεστία. Ας την αναβιώσουμε…

Πλούσια τα «ελέη» της θάλασσας

Τα σφουγγάρια έχουν σπάνια αρχιτεκτονική, βασισμένη σε ένα σύστημα σωλήνων νερού που σχηματίζουν μαιάνδρους. Μέσω των χιλιάδων πόρων τους αντλούν μεγάλες ποσότητες νερού που φτάνουν στο τριπλάσιο του όγκου τους.

Διακρίνονται σε εμπορικά και μη εμπορικά. Τα εμπορικά είδη που αλιεύονται στο Αιγαίο και τον ευρύτερο μεσογειακό χώρο είναι:

  • το καπάδικο
  • ο ματαπάς ή φίνο ή ελληνικός σπόγγος μπάνιου
  • η μελάθη ή τούρκικο φλυτζάνι ή λεπτός σπόγγος της Συρίας
  • το αυτί ελέφαντα ή λαγόφυτο ή ψαθούρι ή λαφίνα
  • η τσιμούχα ή δερματώδης σπόγγος

με πληροφορίες από:

https://www.amusingplanet.com

https://www.penna.gr

http://www.visitgreece.gr

φωτογραφίες:Stratis Liadellis

Πριν φύγετε…

Τομ Χανκς: Έγινε κέρινο ομοίωμα στο μουσείο των Κηπιών της Καβάλας

Ο Τομ Χανκς έγινε τιμητικά Έλληνας υπήκοος και τώρα γίνεται και κέρινο ομοίωμα σε μουσείο της Καβάλας...  Την ερχόμενη Δευτέρα,...
Read More

Μυστήριο με λίμνη 50.000 χρόνων στην Ινδία που έγινε ροζ μέσα σε μια ημέρα

«Πώς στο καλό συνέβη αυτό;». Είναι το ερώτημα στα χείλη όσων συζητούν αυτές τις μέρες τη νέα απόχρωση της λίμνης Λόναρ της πολιτείας Μαχαράστρα στην Ινδία. Και είναι πολλοί,...
Read More

Πλωτή πλατφόρμα συλλογής ενέργειας από τον αέρα, τον ήλιο και τα κύματα στο Ηράκλειο Κρήτης

Υπάρχει ενέργεια από τον ήλιο, τον αέρα και τα κύματα- και η υβριδική πλατφόρμα της γερμανικής SINN Power φιλοδοξεί να...
Read More

4 ελληνικά παιδικά βιβλία και 1 από την Κύπρο βρίσκονται ανάμεσα στα καλύτερα παγκοσμίως

4 ελληνικά παιδικά βιβλία και 1 από την Κύπρο βρίσκονται στη φετινή λίστα των 200 καλύτερων βιβλίων παγκοσμίως, σύμφωνα με...
Read More

Η ελληνική ταινία που βρίσκεται στις καλύτερες του παγκόσμιου κινηματογράφου

Στη Ρωσία προβλήθηκε ταυτόχρονα σε 1000 αίθουσες, ενώ παίχτηκε σε ευρωπαϊκά φεστιβάλ και σάρωσε Η ταινία που βλέπουμε συνήθως την...
Read More

Τι είναι αυτή η μαύρη κουκίδα στο iPhone και τι κάνει;

Γιατί υπάρχει εκεί και τι ακριβώς εξυπηρετεί; Η πρώτη έκδοση κινητού τηλεφώνου iPhone κυκλοφόρησε τον Ιούνιο του 2007. Σήμερα, 13...
Read More

Οι 10 πιο επικίνδυνες θάλασσες του κόσμου!

Επειδή ένα μέρος μοιάζει με παράδεισος δεν σημαίνει ότι είναι κιόλας. Υπάρχουν αρκετά χαρακτηριστικά παραδείγματα χωρών που ... ...ενώ έχουν...
Read More

Αγίου Κωνσταντίνου & Αγίας Ελένης: Τι γιορτάζουμε

Κατά την περίοδο που ήταν Ρωμαίος Αυτοκράτορας ο Μέγας Κωνσταντίνος  κατοχυρώθηκε η ανεξιθρησκεία και προωθήθηκε η χριστιανική πίστη η οποία...
Read More

Ο Έλληνας μαθηματικός που κατασκεύασε το πρώτο ρομπότ το 400 π.Χ.

Μπορεί να θεωρούμε πως η ρομποτική είναι μια πρόσφατη επιστήμη, αλλά οι αρχαίοι Έλληνες είχαν ασχοληθεί ακόμα και με αυτό....
Read More

Πως θα ήταν η ζωή χωρίς ύπνο

Ο ύπνος είναι για όλους μας μια καθημερινή συνήθεια, οπότε είναι πολύ δύσκολο να σκεφτούμε πώς θα ήταν η ζωή...
Read More

Η πόλη που έχει διπλάσιο μέγεθος από την Ελλάδα

Φτάνει σε μέγεθος όσο η μισή Γαλλία, ολόκληρη η Μεγάλη Βρετανία, ενώ είναι μεγαλύτερη από 42 από τις 50 πολιτείες...
Read More

Το top 10 των ζώων που ευθύνονται για τους περισσότερους θανάτους ανθρώπων

Οι περισσότεροι θα υπέθεταν ότι στην κορυφή της λίστας των πιο θανατηφόρων ζώων θα βρισκόταν ο καρχαρίας, όμως η ωμή...
Read More

Το μεγαλύτερο αεροσκάφος του κόσμου στην Αθήνα!

Το μεγαλοπρεπές σοβιετικής κατασκευής Antonov 225 Στην Αθήνα προσγειώθηκε την Τετάρτη το μεγαλύτερο και βαρύτερο αεροπλάνο του κόσμου, το θηριώδες...
Read More

Ο Πύργος των Ανέμων, ο αρχαιότερος μετεωρολογικός σταθμός

Ο αρχαιότερος μετεωρολογικός σταθμός του κόσμου που υπολόγιζε τον καιρό και την ώρα. Πως γλίτωσε από τον αρπακτικό Έλγιν. Το...
Read More

Λιβήσι: Μια ελληνική πόλη-φάντασμα στην Τουρκία

Οκτώ χιλιόμετρα νότια της πόλης Fethiye στη νοτιοδυτική Τουρκία βρίσκονται τα ερείπια περίπου πεντακόσιων σπιτιών που ανήκουν στην κάποτε ακμάζουσα...
Read More

Το στοιχειωμένο μποτιλιάρισμα μέσα στο δάσος του Βελγίου.

Υπάρχει μία περιοχή στο Βέλγιο, όπου οι ντόπιοι θα σου πούνε ότι πρέπει να την επισκεφθείς οπωσδήποτε. Δεν θα σου...
Read More

Κωλοσούρτης: Η θρυλική Εθνική με τις “στροφάρες” που έλιωνε τους κινητήρες

Ο τρομερός "Κωλοσούρτης" μας δίνει στο ανέβασμά του μια από τις μαγευτικότερες απόψεις της Αργολίδας καθώς βλέπουμε από ψηλά προς...
Read More

Αγία Ρουμέλη: Το απομονωμένο χωριουδάκι που για να πας πρέπει να διασχίσεις το μακρύτερο φαράγγι της χώρας

Είναι το μακρύτερο κι ίσως το επιβλητικότερο φαράγγι της Ευρώπης, και σίγουρα το πιο περπατημένο μονοπάτι της Ελλάδας. Το Συμβούλιο...
Read More

Γιορτή της μητέρας: Πότε γιορτάζεται και πώς καθιερώθηκε

Πάντα δίπλα στην οικογένειά της, στις χαρές, τις λύπες και τις δυσκολίες… Και το όνομα αυτής, μητέρα. Η Γιορτή της...
Read More

Το δίλημμα του τρόλεϊ- Εσύ πόσους θα σκότωνες;

Ένα τρόλεϊ διασχίζει τις ράγες ενώ μπροστά του βρίσκονται πέντε άνθρωποι ανήμποροι να κινηθούν, με αποτέλεσμα να είναι σίγουρος ο...
Read More

Στην «πολιτισμένη» Ευρώπη, κρατούσαν αφρικανούς ιθαγενείς μέσα σε κλουβιά, σε ζωολογικούς κήπους

Οι «πολιτισμένοι» Βέλγοι, Ολλανδοί, Γερμανοί, σχημάτιζαν ουρές έξω από τους ζωολογικούς κήπους για να δουν αιχμαλώτους μαύρους από τις αποικίες...
Read More

Οπτική ψευδαίσθηση: Πως ο εγκέφαλος δημιουργεί οπτικές ψευδαισθήσεις

Αν κοιτάξετε την φωτογραφία στα αριστερά σας, αποτυπώνεται το «αρνητικό» μιας γυναίκας. Αν εστιάσετε για 15 δευτερόλεπτα στην άσπρη κουκίδα...
Read More

Πομπηία: Οι Ρωμαίοι έκαναν ανακύκλωση

Οι Ρωμαίοι ήταν έμπειροι μηχανικοί, πρωτοπόροι στην ενδοδαπέδια θέρμανση, στα υδραγωγεία και στη χρήση του σκυροδέματος ως οικοδομικού υλικού και επιπλέον, σύμφωνα...
Read More

New York Times: «Χώρα-παράδειγμα η Ελλάδα – Έκανε την έκπληξη»

Αναφορά στην Ελλάδα και τους επιτυχείς κυβερνητικούς χειρισμούς σχετικά με τα μέτρα κατά της πανδημίας έκαναν σε κύριο άρθρο τους οι New...
Read More

Concorde: Η ιστορία ενός θρυλικού αεροσκάφους

Το πρωί της 21ης Ιανουαρίου του 1976 δύο Concorde, ένα της British Airways και ένα της Air France, απογειώθηκαν ταυτόχρονα...
Read More

Τα ψηλότερα αγάλματα στον κόσμο

Εντυπωσιακά αγάλματα από όλο τον κόσμο. Τα περισσότερα από αυτά αποτελούν σημείο αναφοράς για τις χώρες τους και αναφέρονται κυρίως...
Read More

Καταρράκτες της Έδεσσας – Oι μεγαλύτεροι σε όλα τα Βαλκάνια

Η Έδεσσα είναι μία από τις ωραιότερες πόλεις της Ελλάδας, με ένδοξη ιστορία, βιομηχανικό παρελθόν και τους ξακουστούς καταρράκτες της....
Read More

Αδέσποτο μπαίνει σε φαρμακείο και δείχνει στη φαρμακοποιό το τραυματισμένο πόδι του

Ένα από τα ευχάριστα βίντεο των ημερών, που μας δίνουν χαρά και μας κάνουν να χαμογελάμε και μάλλον γι’ αυτό...
Read More

Το ελληνικό hypercar CHAOS των 3.000 ίππων

TO CHAOS ΦΙΛΟΔΟΞΕΙ ΝΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΕΙ ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗΣ HYPERCAR ΤΟ ΟΠΟΙΟ ΘΑ ΦΤΑΝΕΙ ΤΗΝ ΙΛΙΓΓΙΩΔΗ ΙΣΧΥ ΤΩΝ 3.000 ΙΠΠΩΝ...
Read More

To μαρτυρικό τέλος για χιλιάδες Αρμένισσες που τις παλούκωσαν και τις σταύρωσαν οι Τούρκοι

Η 24η Απριλίου του 1915 θεωρείται η ημερομηνία που ξεκίνησε η γενοκτονία Αρμενίων.... Η αρχή έγινε στην Κωνσταντινούπολη με τη...
Read More