Translate this page

EnglishFrançaisDeutschΕλληνικάItalianoPortuguêsРусскийEspañol

Ένα τρόλεϊ διασχίζει τις ράγες ενώ μπροστά του βρίσκονται πέντε άνθρωποι ανήμποροι να κινηθούν, με αποτέλεσμα να είναι σίγουρος ο θάνατός τους. Για καλή τους τύχη όμως, εσύ παρακολουθείς την σκηνή από το πλάι, έχοντας μπροστά σου έναν μοχλό με τον οποίο μπορείς να αλλάξεις την πορεία του τρόλεϊ, στρέφοντάς το σε μία διακλάδωση όπου υπάρχει μόνο ένας άνθρωπος. Τι κάνεις; Τραβάς τον μοχλό σώζοντας την ζωή πέντε ανθρώπων, θυσιάζοντας όμως τον έναν, ή αφήνεις τα πράγματα να κυλήσουν ως έχουν, παρατηρώντας τον βέβαιο θάνατο των πέντε; Θα σώσεις τον έναν ή τους πέντε; Ποια είναι η ηθικά ορθή πράξη;

Αυτό είναι το περίφημο δίλημμα του τρόλεϊ (The trolley dilemma), ένα νοητικό πείραμα, που παρουσιάστηκε για πρώτη φορά από την φιλόσοφο Philippa Foot το 1967, και έως σήμερα παραμένει επίκαιρο με τις πολλές παραλλαγές του. Στην ουσία, το δίλημμα του τρόλεϊ αφορά την ηθική στάση του ατόμου και την διαμάχη ανάμεσα στις φιλοσοφικές σχολές της συνεπειοκρατίας (ωφελιμισμού) και της ηθικής δεοντολογίας. Η πρώτη συνδέει τις πράξεις μας με τα αποτελέσματα που φέρουν (έχοντας ως γνώμονα την ευτυχία των πολλών), ενώ η δεύτερη προτείνει μια σταθερή και αμετάβλητη στάση θεμελιωμένη στις ηθικές αξίες. Αν επιλέξεις να χρησιμοποιήσεις τον μοχλό είσαι ωφελιμιστής, θεωρείς ότι η ζωή μετριέται με νούμερα, η ζωή των πέντε έχει μεγαλύτερη αξία από του ενός. Αντιθέτως, οι υποστηρικτές της ηθικής δεοντολογίας σέβονται την ζωή όλων. Δεν προξενούν κακό στον έναν, προφυλάσσοντας τους πέντε. Το να σκοτώσεις κάποιον δεν δικαιολογείται, ανεξαρτήτως αποτελέσματος. Ωστόσο, στην πρώτη εκδοχή του διλήμματος του τρόλεϊ οι περισσότεροι τραβούν τον μοχλό χωρίς δεύτερη σκέψη, μετατρέποντας εαυτούς σε «ήρωες».

Το σενάριο έχει συνέχεια. Στην επόμενη φάση, βρίσκεσαι πάνω σε μια γέφυρα και παρακολουθείς την σκηνή, χωρίς να υπάρχει μοχλός. Δίπλα σου όμως στέκεται ένας εύσωμος άνδρας, που με το σώμα του μπορεί να σταματήσει το τρόλεϊ. Ο εύσωμος άντρας αρχίζει και γέρνει επικίνδυνα κοιτώντας προς τα κάτω… Τι κάνεις; Η απόφαση των περισσοτέρων αλλάζει δραματικά. Τώρα η πράξη βαραίνει πιο πολύ από τις συνέπειες, με αποτέλεσμα το μεγαλύτερο ποσοστό των ερωτηθέντων να αφήνει τα πράγματα να κυλίσουν χωρίς προσωπική παρέμβαση.

Αναμφισβήτητα, το σενάριο απέχει πολύ από την καθημερινή ζωή. Ωστόσο, δεν είναι τόσο απόκοσμο όσο ακούγεται. Το δίλημμα του τρόλεϊ γίνεται ακόμη πιο επίκαιρο την εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης, καθώς τα νέα αυτοκινούμενα οχήματα πρέπει να προγραμματιστούν να οδηγούνται μόνα τους, προκειμένου στο μέλλον να αποφευχθούν τα οδικά δυστυχήματα που μετρούν χιλιάδες νεκρούς σε όλη την υφήλιο. Το δίλημμα του τρόλεϊ αποβαίνει γόρδιος δεσμός για τους επιστήμονες οι οποίοι καλούνται να προγραμματίσουν τα εν λόγω οχήματα να λαμβάνουν ηθικές αποφάσεις. Τίνος η ζωή θα έχει προτεραιότητα; Του οδηγού ή των πεζών; Των πεζών ή των επιβαινόντων σε άλλο όχημα;

Πράγματι, το 2014 το ΜΙΤ σχεδίασε ένα πείραμα, την Ηθική Μηχανή (moral machine), με το οποίο επιχειρεί να καταγράψει την αντίδραση των ανθρώπων απέναντι στις ηθικές αποφάσεις των οχημάτων της Τεχνητής Νοημοσύνης. Πρόκειται για ένα «παιχνίδι» (http://moralmachine.mit.edu/) όπου οι «παίκτες» καλούνται να αποφασίσουν το ηθικά ορθό, όσον αφορά την προτεραιότητα της ζωής σε ενδεχόμενα ατυχήματα των αυτοκινούμενων οχημάτων. Στα υποτιθέμενα σενάρια παρελαύνουν άνθρωποι όλων των κατηγοριών που μπορεί να μεταστρέψουν την νέα επικρατούσα ηθική:  Έγκυοι και βρέφη, παιδιά και ηλικιωμένοι, άστεγοι  και πλούσιοι (αλλά και ζώα, γάτες και σκύλοι) είναι τα μελλοντικά θύματα. Ο παίκτης αποφασίζει ποιον θα σκοτώσει, δίνοντας προτεραιότητα π.χ. στη ζωή των πολλών έναντι των λίγων, των ανθρώπων έναντι των ζώων, των παιδιών έναντι των ηλικιωμένων, του οδηγού έναντι των πεζών, ακόμη και των σκύλων έναντι των γάτων.

Μέχρι στιγμής έχουν καταμετρηθεί απαντήσεις περισσότερων από δύο εκατομμυρίων ανθρώπων από 233 χώρες και περιοχές, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η ηθική των αυτοκινούμενων οχημάτων θα καθοριστεί απλώς από την κοινή γνώμη, που, σαφώς, αδυνατεί να διαμορφώσει παγκοσμίως κοινά αποδεκτές ηθικές αρχές. Για παράδειγμα, σε χώρες όπως η Κίνα και η Ιαπωνία, όπου ο σεβασμός απέναντι σε ηλικιωμένους είναι μέρος της κουλτούρας τους, οι άνθρωποι δίνουν προτεραιότητα στους μεγαλύτερους αντί στους νέους. Οι φτωχότερες χώρες δείχνουν μεγαλύτερη ανοχή απέναντι σε ανθρώπους που διασχίζουν παράνομα τον δρόμο, ενώ στις πιο πλούσιες παίζει ρόλο ακόμη και το κοινωνικό στάτους στην επιλογή.

 

Υπάρχει το απόλυτα ηθικά ορθό ή είναι πολιτιστικό χαρακτηριστικό; Οι ηθικές αξίες δύσκολα θα καθοριστούν σε παγκόσμιο επίπεδο, ώστε να προγραμματιστούν οι μηχανές της Τεχνητής Νοημοσύνης.

Είναι ένας αριθμός η ζωή;

Το τρόλεϊ διασχίζει τις ράγες. Εσύ βρίσκεσαι στο πλάι. Μπροστά σου είναι ένας μοχλός που αλλάζει την πορεία του. Μπορείς να σώσεις τους πέντε, σκοτώνοντας τον έναν. Πώς μετριέται η αξία της ζωής;

***

Δρ Έλσα Νικολαΐδου – Διδάσκει Φιλοσοφία στο σχολείο Med High.

  ΠΗΓΗ: https://antikleidi.com

 

Πριν φύγετε…

Τομ Χανκς: Έγινε κέρινο ομοίωμα στο μουσείο των Κηπιών της Καβάλας

Ο Τομ Χανκς έγινε τιμητικά Έλληνας υπήκοος και τώρα γίνεται και κέρινο ομοίωμα σε μουσείο της Καβάλας...  Την ερχόμενη Δευτέρα,...
Read More

Μυστήριο με λίμνη 50.000 χρόνων στην Ινδία που έγινε ροζ μέσα σε μια ημέρα

«Πώς στο καλό συνέβη αυτό;». Είναι το ερώτημα στα χείλη όσων συζητούν αυτές τις μέρες τη νέα απόχρωση της λίμνης Λόναρ της πολιτείας Μαχαράστρα στην Ινδία. Και είναι πολλοί,...
Read More

Πλωτή πλατφόρμα συλλογής ενέργειας από τον αέρα, τον ήλιο και τα κύματα στο Ηράκλειο Κρήτης

Υπάρχει ενέργεια από τον ήλιο, τον αέρα και τα κύματα- και η υβριδική πλατφόρμα της γερμανικής SINN Power φιλοδοξεί να...
Read More

4 ελληνικά παιδικά βιβλία και 1 από την Κύπρο βρίσκονται ανάμεσα στα καλύτερα παγκοσμίως

4 ελληνικά παιδικά βιβλία και 1 από την Κύπρο βρίσκονται στη φετινή λίστα των 200 καλύτερων βιβλίων παγκοσμίως, σύμφωνα με...
Read More

Η ελληνική ταινία που βρίσκεται στις καλύτερες του παγκόσμιου κινηματογράφου

Στη Ρωσία προβλήθηκε ταυτόχρονα σε 1000 αίθουσες, ενώ παίχτηκε σε ευρωπαϊκά φεστιβάλ και σάρωσε Η ταινία που βλέπουμε συνήθως την...
Read More

Τι είναι αυτή η μαύρη κουκίδα στο iPhone και τι κάνει;

Γιατί υπάρχει εκεί και τι ακριβώς εξυπηρετεί; Η πρώτη έκδοση κινητού τηλεφώνου iPhone κυκλοφόρησε τον Ιούνιο του 2007. Σήμερα, 13...
Read More

Οι 10 πιο επικίνδυνες θάλασσες του κόσμου!

Επειδή ένα μέρος μοιάζει με παράδεισος δεν σημαίνει ότι είναι κιόλας. Υπάρχουν αρκετά χαρακτηριστικά παραδείγματα χωρών που ... ...ενώ έχουν...
Read More

Αγίου Κωνσταντίνου & Αγίας Ελένης: Τι γιορτάζουμε

Κατά την περίοδο που ήταν Ρωμαίος Αυτοκράτορας ο Μέγας Κωνσταντίνος  κατοχυρώθηκε η ανεξιθρησκεία και προωθήθηκε η χριστιανική πίστη η οποία...
Read More

Ο Έλληνας μαθηματικός που κατασκεύασε το πρώτο ρομπότ το 400 π.Χ.

Μπορεί να θεωρούμε πως η ρομποτική είναι μια πρόσφατη επιστήμη, αλλά οι αρχαίοι Έλληνες είχαν ασχοληθεί ακόμα και με αυτό....
Read More

Πως θα ήταν η ζωή χωρίς ύπνο

Ο ύπνος είναι για όλους μας μια καθημερινή συνήθεια, οπότε είναι πολύ δύσκολο να σκεφτούμε πώς θα ήταν η ζωή...
Read More

Η πόλη που έχει διπλάσιο μέγεθος από την Ελλάδα

Φτάνει σε μέγεθος όσο η μισή Γαλλία, ολόκληρη η Μεγάλη Βρετανία, ενώ είναι μεγαλύτερη από 42 από τις 50 πολιτείες...
Read More

Το top 10 των ζώων που ευθύνονται για τους περισσότερους θανάτους ανθρώπων

Οι περισσότεροι θα υπέθεταν ότι στην κορυφή της λίστας των πιο θανατηφόρων ζώων θα βρισκόταν ο καρχαρίας, όμως η ωμή...
Read More

Το μεγαλύτερο αεροσκάφος του κόσμου στην Αθήνα!

Το μεγαλοπρεπές σοβιετικής κατασκευής Antonov 225 Στην Αθήνα προσγειώθηκε την Τετάρτη το μεγαλύτερο και βαρύτερο αεροπλάνο του κόσμου, το θηριώδες...
Read More

Ο Πύργος των Ανέμων, ο αρχαιότερος μετεωρολογικός σταθμός

Ο αρχαιότερος μετεωρολογικός σταθμός του κόσμου που υπολόγιζε τον καιρό και την ώρα. Πως γλίτωσε από τον αρπακτικό Έλγιν. Το...
Read More

Λιβήσι: Μια ελληνική πόλη-φάντασμα στην Τουρκία

Οκτώ χιλιόμετρα νότια της πόλης Fethiye στη νοτιοδυτική Τουρκία βρίσκονται τα ερείπια περίπου πεντακόσιων σπιτιών που ανήκουν στην κάποτε ακμάζουσα...
Read More

Το στοιχειωμένο μποτιλιάρισμα μέσα στο δάσος του Βελγίου.

Υπάρχει μία περιοχή στο Βέλγιο, όπου οι ντόπιοι θα σου πούνε ότι πρέπει να την επισκεφθείς οπωσδήποτε. Δεν θα σου...
Read More

Κωλοσούρτης: Η θρυλική Εθνική με τις “στροφάρες” που έλιωνε τους κινητήρες

Ο τρομερός "Κωλοσούρτης" μας δίνει στο ανέβασμά του μια από τις μαγευτικότερες απόψεις της Αργολίδας καθώς βλέπουμε από ψηλά προς...
Read More

Αγία Ρουμέλη: Το απομονωμένο χωριουδάκι που για να πας πρέπει να διασχίσεις το μακρύτερο φαράγγι της χώρας

Είναι το μακρύτερο κι ίσως το επιβλητικότερο φαράγγι της Ευρώπης, και σίγουρα το πιο περπατημένο μονοπάτι της Ελλάδας. Το Συμβούλιο...
Read More

Γιορτή της μητέρας: Πότε γιορτάζεται και πώς καθιερώθηκε

Πάντα δίπλα στην οικογένειά της, στις χαρές, τις λύπες και τις δυσκολίες… Και το όνομα αυτής, μητέρα. Η Γιορτή της...
Read More

Το δίλημμα του τρόλεϊ- Εσύ πόσους θα σκότωνες;

Ένα τρόλεϊ διασχίζει τις ράγες ενώ μπροστά του βρίσκονται πέντε άνθρωποι ανήμποροι να κινηθούν, με αποτέλεσμα να είναι σίγουρος ο...
Read More

Στην «πολιτισμένη» Ευρώπη, κρατούσαν αφρικανούς ιθαγενείς μέσα σε κλουβιά, σε ζωολογικούς κήπους

Οι «πολιτισμένοι» Βέλγοι, Ολλανδοί, Γερμανοί, σχημάτιζαν ουρές έξω από τους ζωολογικούς κήπους για να δουν αιχμαλώτους μαύρους από τις αποικίες...
Read More

Οπτική ψευδαίσθηση: Πως ο εγκέφαλος δημιουργεί οπτικές ψευδαισθήσεις

Αν κοιτάξετε την φωτογραφία στα αριστερά σας, αποτυπώνεται το «αρνητικό» μιας γυναίκας. Αν εστιάσετε για 15 δευτερόλεπτα στην άσπρη κουκίδα...
Read More

Πομπηία: Οι Ρωμαίοι έκαναν ανακύκλωση

Οι Ρωμαίοι ήταν έμπειροι μηχανικοί, πρωτοπόροι στην ενδοδαπέδια θέρμανση, στα υδραγωγεία και στη χρήση του σκυροδέματος ως οικοδομικού υλικού και επιπλέον, σύμφωνα...
Read More

New York Times: «Χώρα-παράδειγμα η Ελλάδα – Έκανε την έκπληξη»

Αναφορά στην Ελλάδα και τους επιτυχείς κυβερνητικούς χειρισμούς σχετικά με τα μέτρα κατά της πανδημίας έκαναν σε κύριο άρθρο τους οι New...
Read More

Concorde: Η ιστορία ενός θρυλικού αεροσκάφους

Το πρωί της 21ης Ιανουαρίου του 1976 δύο Concorde, ένα της British Airways και ένα της Air France, απογειώθηκαν ταυτόχρονα...
Read More

Τα ψηλότερα αγάλματα στον κόσμο

Εντυπωσιακά αγάλματα από όλο τον κόσμο. Τα περισσότερα από αυτά αποτελούν σημείο αναφοράς για τις χώρες τους και αναφέρονται κυρίως...
Read More

Καταρράκτες της Έδεσσας – Oι μεγαλύτεροι σε όλα τα Βαλκάνια

Η Έδεσσα είναι μία από τις ωραιότερες πόλεις της Ελλάδας, με ένδοξη ιστορία, βιομηχανικό παρελθόν και τους ξακουστούς καταρράκτες της....
Read More

Αδέσποτο μπαίνει σε φαρμακείο και δείχνει στη φαρμακοποιό το τραυματισμένο πόδι του

Ένα από τα ευχάριστα βίντεο των ημερών, που μας δίνουν χαρά και μας κάνουν να χαμογελάμε και μάλλον γι’ αυτό...
Read More

Το ελληνικό hypercar CHAOS των 3.000 ίππων

TO CHAOS ΦΙΛΟΔΟΞΕΙ ΝΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΕΙ ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗΣ HYPERCAR ΤΟ ΟΠΟΙΟ ΘΑ ΦΤΑΝΕΙ ΤΗΝ ΙΛΙΓΓΙΩΔΗ ΙΣΧΥ ΤΩΝ 3.000 ΙΠΠΩΝ...
Read More

To μαρτυρικό τέλος για χιλιάδες Αρμένισσες που τις παλούκωσαν και τις σταύρωσαν οι Τούρκοι

Η 24η Απριλίου του 1915 θεωρείται η ημερομηνία που ξεκίνησε η γενοκτονία Αρμενίων.... Η αρχή έγινε στην Κωνσταντινούπολη με τη...
Read More

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *